.  » αρχική σελίδα

 :: Επιλέξτε θέμα προς προβολή ::

ΣΠΥΡΟΣ ΣΚΟΥΡΑΣ από τσοπάνης τσέλιγκας στο Χόλιγουντ

Τελευταία ανακάλυψα στο You Tube αυτό το βίντεο που δείχνει τον Nick Jianios (Νικόλαο Γιαννιό) εστιάτορα στο Λος Άντζελες και διευθυντή του "Καφε ντε Παρί", που εγευμάτιζαν οι ηθοποιοί της Τουέντιθ Σέντσουρι Φοξ την εποχή της παντοδυναμίας του Σπύρου Σκούρα. Θα τον δείτε, στην αρχή, με τον δημοσιογράφο Αλέκο Λιδωρίκη και τον Έλβις Πρίσλευ και μετά με άλλα αστέρια, όπως  Μάρλον Μπράντο, Μέρυλιν Μονρόε, Τάυρον Πάουερ κ.α. Ακόμη με τη μικρούλα  Σίρλευ Τεμπλ. Υπάρχει και η φωτογραφία που Νικήτα Χρουστσόφ και του Σπύρου Σκούρα που  συνγευματίζουν και υψώνουν τα ποτήρια τους, όταν ο ισχυρός άντρας της Σοβιετικής Ένωσης ήταν φιλοξενούμενος του Έλληνα μεγιστάνα στο Χόλιγουντ.  

 

        

 από το  "Έθνος" 10 Φεβρουαρίου 1960 (όταν ο Σκούρας ήταν ακόμη πρόεδρος της Φοξ):   

   

ScourasAthens

απ'ο την "Ελευθερία" 16 Ιουλίου1962 (όταν ο Σκούρας έπαψε να είναι ο ισχυρός άντρας της Φοξ):

ScourasSp

SCOURAS1

KleopFOX

ΡΩΜΗ  1962 (γυρίσματα ταινίας "Κλεοπάτρα)

kleo

KleopatraRoma

(ΣΗΜΕΙΩΣΗ: το φιλμ των φωτογραφιών που είχα βγάλει στα γυρίσματα της ταινίας χάθηκε)

Skouras6

Ο Σκούρας αγαπούσε και βοηθούσε κάθε τι το ελληνικό σε εποχές που υπήρχε ακόμη το "αμερικάνικο όνειρο" που το πέτυχαν πέρα απο τον Ατλαντικό χιλιάδες μετανάστες με τα εστιατόρια και τις επιχειρήσεις τους, επιστήμονες, καλλιτέχνες, πολιτικοί, λογιών-λογιών εργατικοί και ταλαντούχοι πατριώτες που, όπως έλεγε, αν είχαν μείνει στη ψωροκώσταινα θα ψωμοζούσαν.    

G.SkourasDiagorasF

Στη φωτό μου λέει ο Γιώργος Σκούρας (που ήθελε να τον φωνάζουν Γωργή) αγράμματο τσοπανόπουλο ξεκίνησα απο το Σκουροχώρι και με τα δύο αδέρφια μου γίναμε τσέλιγκες με 600 κινηματογραφικές αίθουσες. Παρακολουθεί το θείο ο ανηψιός Σπύρος Σκούρας τζούνιορ, ιδιοκτήτης της  ελληνικής "Σκούρας φιλμς". Δίπλα, στο γραφείο του μπάρμπα Σπύρου στη Νέα Υόρκη, που σε ένα συρτάρι του είχε καταχωνιάει ένα τετράδιο με ελληνικά διάσημα ονόματα, από τον Οδυσσέα της Ιθάκης και τον Λεωνίδα της Σπάρτης, ως τον Τζιμ Λόντο του Άργους και τον εαυτό του...   

Canada1966 Iakovos

Μόντρεαλ Καναδά 1966 στο Κληρικολαικό συνέδριο, Σπύρος Σκούρας, Ζαν Πιέρ Ομόν και ρεπόρτερ. Δίπλα, με τον Αρχιεπίσκοπο Ιάκωβο και τον Τομ Πάππας -δαιμόνιο επιχειρηματία- που με τον αδελφό του Τζον Πάππας και τον Σπύρο Σκούρα βοήθησαν την  ανοδική  σταδιοδρομία του ιερωμένου.

Skouras1  Skouras2 Skouras3 

              

          

SkourOnas

Ανατρέχω στο βιβλίο μου "Έλληνες υπέροχοι, απίθανοι και τρελοί" (εκδόσεις Γιάννης Β. Βασδέκης 1988) αλλά και σε συμπηρωματικές σημειώσεις μου και ηχογραφήσεις, όπου κυρίως ο ίδιος ο Σπύρος Σκούρας μου διηγείται το βίο και τη πολιτεία του στην Αμερική, αλλά και τη φιλία του με το Χρουστσόφ.

φωτό: Σκούρας και Ωνάσης στο αεροδρόμιο Ελληνικού

Δίπλα  στον Ορθόδοξο Καθεδρικό Ναό του Λος Άντζελες, την Αγια Σοφιά, υπάρχει ο οικογενειακός τάφος των Σκουραίων. Τον εγκαινίασε, το 1954, ο Κωνσταντίνος (Τσάρλυ) Σκούρας, που ως μεγαλύτερος αδελφός πέρασε πρώτος  τον Ατλαντικό. Ο Σπύρος, που ακολούθησε με τον Γιώργη, υπήρξε ο εγκέφαλος  της τριανδρίας που οδήγησε στο μεγαλούργημα  των αδελφών Σκούρα. Γιατί μεγαλούργημα πρόκειται, όταν  ο ένας αδελφός γίνεται ιδιοκτήτης 600 αιθουσών προβολής ταινιών, ο άλλος παίρνει μισθό όσο κανένας άλλος Αμερικανός ως τότε και ο τρίτος γίνεται αφεντικό της μεγαλύτερης κινηματογραφικής εταιρίας του Χόλιγουντ! Έλληνες, υποκλιθείτε μπροστά σ΄αυτά τα χαλκέντερα κι΄απίθανα πατριωτάκια...Όταν πήγα το 1967 από τη Νέα Υόρκη στο Λος Άντζελες, ο μπαρμπα Σπύρος μου είχε πει να μιλήσω με ανθρώπους που τον γνώρισαν, ώστε να πάρω μιά ιδέα για το «ποιόν» του...Το γνώριζε ότι δεν είχε μόνο φίλους και θαυμαστές, αλλά και εχθρούς που ζήλευαν την εκπληκτική εκτίναξή του από το χώμα στ΄αστέρια. Ο ίδιος μου άνοιγε τη καρδιά του, λες και διαισθανόταν ότι θα έγραφα κάποτε γι΄αυτόν και τ΄ αδέρφια του:     

—Πολλά, πάρα πολλά, έχουνε γραφτεί για εμάς, αλλά λίγα ανταποκρίνονται στην αλήθεια.  Όλοι, δημοσιογράφοι και  «βιογράφοι» θέλουν να παρουσιάσουν την ζωή μας σαν σενάριο και προσθέτουν-αφαιρούν, μας ηρωποιούν ή  μας παραμορφώνουν. H καημένη η αλήθεια είναι αυτή που την καταχωνιάζουνε βαθειά μέσα στην ψευτιά. Όσα περισσότερα ψέματα συσσωρεύονται, τόσο πιο δύσκολα  βρίσκεις τη πραγματικότητα. . Παραδείγματος χάρη, οι Αμερικανοί λένε: «Ο Σκούρας τα είπε ένα χεράκι στον Χρουστσόφ σαν... Αμερικανός.» κι οι Έλληνες καμαρώνουν που μπήκα σαν ταύρος εν υαλοπωλείο στη βιομηχανία του κινηματογράφου. και συχώρεσέ με που πετάω και κάποιες ελληνικούρες, αλλά αυτές θυμάμαι από το χωριό μου κι΄ακόμη περισσότερες τις έμαθα πηγαίνοντας, σε μεγάλη ηλικία,  στο ελληνοαμερικάνικο σχολείο... Στα στερνά, τί είμαι; Αμερικάνος   που έχει έτοιμο τον τάφο του στο τσιμεντένιο Λος Άντζελες ή Ρωμηός που πρέπει ν' αναπαυθεί στο δροσερό Σκουροχώρι; Ε, λοιπόν, καημένε μου, είμαι βέρος Αμερικάνος, που μ' αρέσουν οι μπίζινες, με τη διαφορά ότι πολλές φορές, καθώς με φέρνει ο σοφέρ μου κάτω από τους ουρανοξύστες, σιγοψιθυρίζω το «γερο-Δήμο» και γεμίζουνε τα μάτια μου δάκρυα...

Τα τρία αδέλφια αν και ανεβήκανε τόσο ψηλά, ποτέ δε χάσανε την επαφή τους με τον πελάτη, που τον είχανε γνωρίσει από τη δεύτερη δεκαετία του αιώνα. Από τότε που προβιβαστήκανε από τη λάτζα του ξενοδοχείου «Πλάντερς» του Σαιντ Λιούις σε γκρουμ (το 1913) και σε πωλητές ποπ-κορν στο σινέ «Ολύμπια», είχανε βάλει στη Μπάνκα τρεις-τέσσερις χιλιάδες δολάρια, που ως το 1926 γίνανε 38 αίθουσες προβολής, ιδιοκτησίας τους! Τότε αποχτήσανε και τον πρώτο ουρανοξύστη τους, που τον κάνανε καρτ-ποστάλ και τον στέλνανε στο Σκουροχώρι... Πώς να μη μεταδοθεί από τον κάμπο ως το βουνό, ότι στην Αμερική τα δολάρια φυτρώνουνε στους δρόμους... Και να τρέχουνε στην Πάτρα τα βλαχόπουλα για να μπούνε στο πρώτο βαπόρι...

Ο Σπύρος Σκούρας θυμάται:

—Εκείνα τα χρόνια πολλοί έβγαζαν λεφτά, αλλά λίγοι ήξεραν να τα κρατήσουν και να τα αυγατίσουν... Εμείς είμαστε δυνατοί στο χαρακτήρα, γιατί δεν καπνίζαμε, δεν πίναμε, δεν χαρτοπαίζαμε, και τυχεροί, γιατί ασχοληθήκαμε με τη καινούργια σόοθ μπίζνες που γέμιζε τις αίθουσες.

Βλέποντας τη γυναίκα του Σαρούλα, ντελικάτη, κομψή κι αρχοντική, τόλμησα να τον ρωτήσω  αν είχε κάνει πλούσιο γάμο. Έβαλε τα γέλια:

—Κανένας μας δεν παντρεύτηκε πλούσια γυναίκα. Η σύζυγος μου ήταν συμμαθήτρια μου στο νυκτερινό σχολείο που πήγαινα, μεγάλος πια, και μετά ταμίας σ' ένα Θέατρό μας. Το ίδιο κι οι γυναίκες των αδελφών μου δεν ήσαν πλούσιες. Παντρευτήκαμε κι οι τρεις μας από αγάπη και γι' αυτό ευτυχίσαμε στη ζωή μας.

σαν σενάριο, σαν παραμύθι...SKOURplaket

 

Ο μπαρμπα-Σπύρος μού είχε διηγηθεί πώς τα τρία αδέρφια αποχτήσανε, το 1914, τον πρώτο τους κινηματογράφο, το Ολύμπικ Θίατερ στο Σαιντ Λιούις.Δεν ξέρω αν "σεναροποιούσε"  καθώς μου καυχιότανε το οδοιπορικό τους στην Αμερική  (Κάρολος-Τσάρλυ, Γιώργος-Τζορτζ και Σπύρος) αλλά αυτά μου είχε πει:

—Ο Εβραίος ιδιοκτήτης του μας κάλεσε για γουίκ-εντ στη βίλα του, με πρόθε­ση να μας το φορτώσει σε υπέρογκη τιμή. Ήξερε πως πουλώντας γλυκά και αναψυκτικά στα διαλείμματα είχαμε λεφτά στην Τράπεζα. Μαζί με το δικηγόρο και τον συμβολαιογράφο του, μας έριχναν διαρκώς ποτό, αλλά εμείς αντέχαμε... Γιατί ο ένας από μας χωνότανε σε κάποιο δωμάτιο και λαγοκοιμότανε, μετά ερχότανε και εξαφανιζότανε ο άλλος, ώσπου τους ζαλίσαμε και τους μεθύσαμε εμείς... Μετά 48 ώρες, είχαμε γίνει ιδιοκτήτες του Ολύμπικ Θίατερ σε χαμηλή τιμή... Ήμουνα 21 χρονών τότε και είχα βάλει σκοπό να παλέψω, αλλά και να συνεργαστώ με αυτή την δαιμόνια ράτσα, που εξουσίαζε τις σόου μπίζνες... Σπύρο, έλεγε ο Τσάρλι —που έφτασε πρώτος στην Αμερική— γιατί να πέσουμε στα πιάτα σαν τους συμπατριώτες μας κι όχι στις... πιατέλες όπως οι Οβριοί...

—Μπαρμπα-Σπύρο, γιατί δε γράφεις την αυτοβιογραφία σου;

—Πρόλαβε κάποιος απρόκοφτος ανηψιός μου, που έβγαλε βιβλίο με ανακρί­βειες και συκοφαντίες.

—Εσύ ποια κεφάλαια της ζωής σου θα τόνιζες περισσότερο;

Ο ασπρομάλλης κοτσονάτος γέρος, κουνάει το κεφάλι του, βγάζει ένα πλακέ μπουκαλάκι και τραβάει μια γουλιά. Το ξανακρύβει, για το φόβο της γραμμα­τέας του Ανίτας Άθουρ, και συνεχίζει:

—Πρώτα θα υπαγόρευα στο γραμματικό μου —γιατί ο ίδιος βαριέμαι να γρά­φω— τα δύσκολα χρόνια της μετανάστευσης, τότε που ο ένας μετά τον άλλο, τα τρία βλαχάκια, ήρθαμε στην Αμερική... Δεκάξη ώρες δουλεύαμε, δύο ώρες θέλα­με να πάμε και να 'ρθουμε στο δωμάτιο που κοιμόμαστε ο ένας πάνω στον άλ­λο... Σκληρά χρόνια, αλλά μακάρι να τα ξαναζούσα, γιατί ήμουνα νέος... Και ξέ­ρεις τι λένε στο χωριό μου: Νά 'ταν τα νιάτα δυό φορές!

—Μπαρμπα-Σπύρο, λίγοι Ρωμιοί πλούτισαν τότε, οι περισσότεροι μείνανε στη βιοπάλη, έτσι δεν είναι;

—Βρε βλάχο, θεόστραβος είσαι; Δεν βλέπεις γύρω σου πως οι Έλληνες έχου­νε κάνει περιουσίες, εκτός από κείνους που τζογάρανε ή πέσανε στις ασωτίες; Ξέρεις ο Αϊζενχάουερ ήτανε Κουάκερος θεοσεβούμενος και εκτιμούσε πολύ το ότι πήγαινα κάθε Κυριακή στην εκκλησία. Μια μέρα, τότε στις μεγάλες δόξες μου, με ρώτησε αν παρακαλάω το Θεό να μου δώσει κι άλλα δολάρια... Μου κακοφάνηκε γιατί οι Εβραίοι κυκλοφορούσανε τη φήμη πως ήμουνα τσιγκούνης και του απάντησα: Κύριε Πρόεδρε, παρακαλάω το Θεό να μου δίνει χρήσιμα ελαττώματα! Τέζα ο Άικ...

—Οι ομογενείς μπαρμπα-Σπύρο έχουνε φέρει μαζί τους τα ελαττώματα που έχουμε στην πατρίδα;

—Αν θεωρείς ελαττώματα την τόλμη και την τρέλα, ναι. Και να σου πω για παράδειγμα τρεις τρελούς και υπέροχους δικούς μας, βλάχο: Τον πασίγνωστο Νικ δε Γκρικ, που σε μια βραδιά κερδίζει περιουσία στις κάρτες και την άλλη την χάνει στα ζάρια ή στα άλογα. Τον Νικ Ντένις, ένα κοντούλη συμπατριώτη μας, που ξεκίνησε καραγκιοζοπαίχτης, μποξέρ και κλόουν για να γίνει ηθοποιός στο Χόλιγουντ και στο Μπρόντγουεη! Κι ο τρίτος είμαι εγώ από το Σκουροχώρι, που τη μια μέρα βερνίκωνα παπούτσια έξω από το Ολίμπικ Θίατερ, την άλλη μπήκα μέσα και πουλούσα ποπ-κορν, την τρίτη το αγόρασα, την τέταρτη σκέ­φτηκα πως έπρεπε να έχω μερίδιο στην ταινία που παιζότανε... Και μετά, η τρέλα μεγάλωσε και έβαλα την παλάμη την αριστερή στο μέτωπο και κοίταξα κατά τα φώτα και τους προβολείς του Χόλιγουντ. Έκανα το σταυρό μου με το δεξί και μαζί με τ' αδέρφια μου, την πέμπτη ημέρα πατήσαμε, όπως ο Κολοκοτρώνης την Τριπολιτσά, το Λος Αντζελες με τα στούντιο του... Και την έκτη ημέρα εγώ ο Θεοπάλαβος, σκέφτηκα να κάνω την μεγαλύτερη ταινία που έχει γίνει ποτέ, για την εύμορφη Ελληνίδα βασίλισσα, την Κλεοπάτρα... Και την έβδομη, καλύτερα να μη μιλάω γι' αυτήν... Χτίζω εκκλησίες, πάω προσκυνητής στον Πατριάρχη στην Κωνσταντινούπολη, φτάνω ως τη Μόσχα στον κολέγα μου Νικήτα, θέλω να χτίσω Ολυμπιακό στάδιο στην Αθήνα, θέλω να είναι μονιασμένα τα παιδιά μου και οι Έλληνες... Το 1950 με ανακήρυξαν πιονέρο της χρονιάς, δηλαδή πρωτοπόρο στο κινηματογράφο... Να δεις Δημητράκη, που μιά μέρα αυτή η πλακέτα μπορεί να χαθεί στα σκουπίδια... Εδώ ένας Κολοκοτρώνης ξεχάστηκε κι΄όταν ρώτησα κάποτε, στο ξενοδοχείο που έμενα στην Αθήνα, που είναι ο τάφος του, δεν ήξεραν να μου πούν...

το έπος των μεταναστώνLibertyNY

Σκέφτομαι την ογδόη ημέρα για τον μπαρμπα-Σπύρο, αυτόν τον σχεδόν αγράμματο Έλληνα, που κατάκτησε με τ' αδέρφια του την Αμερική και έγινε πρόεδρος της Τουέντιθ Σέντσουρι Φοξ και παράγοντας του Κόμματος των Ρεπουμπλικάνων και παίζει γκολφ με τον  Αϊζενχάουερ και λέει με το μικρό του όνομα τον Νίξον. Και τώρα ετοιμάζει έναν συνονοματά του Έλληνα για μελλοντικό πρόεδρο των ΗΠΑ, γιατί όπως λέει ο ίδιος «αν είχα γεννηθεί στην Αμερική και πρόεδρος της θα μπορούσα να γίνω...».

Η όγδοη και τελευταία ημέρα του Σπύρου Σκούρα ήτανε το 1972. Πέθανε στο κατώφλι των ογδόντα χρόνων στο Ράι της Νέας Ιόρκης και οι καμπάνες της Αγίας Σοφίας, που είχε χτίσει ο ίδιος, χτυπούσανε πένθιμα στο Λος Άντζελες. Εκεί αναπαύονται ο Τσάρλι και ο Τζορτζ Σκούρας που, μαζί με τον Σπύρο, δημιούργησαν αυτό το καταπληκτικό παραμύθι του Χόλιγουντ, μαζί με τον Μάγερ, τον Γουόρνερ, τον Φέρμπανξ, τον Τσάπλιν, τον Ντε Μιλ, τον Καζάν κι άλλους παραγωγούς, σταρ και σκηνοθέτες. Σήμερα τους  αδελφούς Σκούρα  θυμίζουν μόνο οι τάφοι τους στο περίβολο της Αγίας Σοφίας και τον ιδιαίτερα τον Σπύρο, στα κινηματογραφικά λεξικά, που αναφέρουν ότι ήταν ο πρώτος παραγωγός που έφερε στο Χόλιγουντ το Σινεμασκόπ («Χιτώνας» με τον Βίκτορα Μάτσιουρ) και αυτός που έκανε την ως τότε ακριβότερη ταινία («Κλεοπάτρα» με την Λιζ Τέηλορ).

Όταν είχα επισκεφθεί το Χόλιγουντ,το 1967, με πρόσκληση του μπαρμπα Σπύρου, μου είπε: Πριν είκοσι χρόνια οι παραγωγοί έκαναν ταινίες για θεατές με μέση νοημοσύνη ενός 16χρονου θεατή, γιατί ο κόσμος δεν ήταν και πολύ γραμματιζούμενος. Σήμερα οι σκηνοθέτες προχώρησαν και ο θεατής πρέπει να στύψει το μυαλουδάκι του για να καταλάβει... Μη νομίζεις όμως, το Χόλιγουντ ποτέ δεν θ΄απαρνηθεί τη χρυσή του εποχή  με ταινίες μπαμ μπουμ με καουμπόηδες και γκάγκστερ, περιπέτειες και κωμωδίες...Ο μετανάστης που έγινε Αμερικάνος κουβαλάει και στους απογόνους του την εύκολη ψυχαγωγία, όπως εμείς οι Έλληνες τον Καραγκιόζη...

      

EllisIsland1Στη Νέα Υόρκη (με τις τετρακόσιες, σχεδόν, χιλιάδες ομογενείς) σκεφτόμουνα την περιγραφή του πατέρα μου που είχε περάσει με το «Σατούρνια» τον Ατλαντικό: <<Όταν μπαίναμε στο λιμάνι της Νέας Υόρκης, όλοι σπρωχνόμαστε στο κατάστρωμα, κατά τη πλευρά που φαινότανε το άγαλμα της Ελευθερίας. Το πρωί, κατεβήκαμε κολλητά ο ένας πάνω στον άλλο, στη γη της επαγγελίας, άλλοι κάνανε το σταυρό τους, άλλοι πέφτανε και φιλούσαν το χώμα... Τη βραδιά που οι επιβάτες μείναμε στο Έλλις Άιλαντ για να περάσουμε το πρωί από το Ιμιγκρέισον, ένας γιατρός γαλλομαθής, κοιτάζοντας το χρυσό  δαχτυλίδι και το αγγλικό κασμιρένιο κουστούμι μου,  μου είπε: «Μεσιέ δεν κάνεις εσύ για μετανάστης... Δεν είναι για σένα το σκάψιμο στις  σιδηροδρομικές γραμμές, το πλύσιμο πιάτων και το γυάλισμα παπουτσιών...» Κι εγώ, βλέποντας όλους αυτούς τους ταλαιπωρημένους ταξιδιώτες με τις ροζιασμένες παλάμες, κοίταξα τις δικές του και  ο γιατρός μου έσφιξε το χέρι και μου είπε "μεσιέ καλή επιστροφή στην Ευρώπη". Γύρισα στην Ελλάδα με το ίδιο πλοίο...>>  Πολλές φορές ο γονιός μου το μετάνιωσε, αλλά και ο πατέρας της μητέρας μου, που έζησε πάνω από τριάντα χρόνια στο Ντιτρόιτ,  κι εκείνος το μαράζωσε, που έφαγε τα καλύτερα χρόνια της ζωής του βάζοντας κάθε μέρα κάποιο εξάρτημα αυτοκινήτου, στο ίδιο εργοστάσιο, στην ίδια θέση, με τις ίδιες κινήσεις, όπως ο Τσάρλυ Τσάπλιν στη γνωστή ταινία του.

Μια μέρα πήγα στο Έλλις Άιλαντ και στο μουσειακό πια χώρο του Ιμι­γκρέισον, με τις απέραντες αίθουσες Ellisisland2και τα χωρίσματα, απ' όπου περνούσανε σαν γελάδια για μαρκάρισμα οι μετανάστες... Με έστειλε ο Σπύρος Σκούρας με τον σοφέρ του, γιατί ο ίδιος δεν άντεχε, θα τον πιάνανε τα δάκρυα...

—Μπαρμπα-Σπύρο, του είπα, η Αμερική αντικατέστησε τους σκλάβους με τους μετανάστες...

Θύμωσε και παρά λίγο να μου κόψει το τσεκ που μου έδινε κάθε βδομάδα, για να μάθω καλά αγγλικά και να φοιτήσω σε Πανεπιστήμιο δημοσιογραφίας, αλλά εγώ ξενύχταγα στα σκυλάδικα κι΄έτρεχα στ΄άλογα...

—Εγώ και τ' αδέρφια μου, οι Πάππας από τη Βοστόνη, ο Χέλης στη Νέα Ορλεάνη, ο Παπαδάκος στο Λονγκ Άιλαντ, οι εστιάτορες της Αστόρια και του Σικάγου, οι σφουγγαράδες με τα καΐκια τους στο Τάρπον Σπρινγκς, ο Μανάτος δεξί χέρι του Κένεντι, ο γερουσιαστής Μπρεδήμας, σκλάβοι είναι; Έβγαλε από το συρτάρι του μια φωτογραφία κιτρινισμένη, με τους μετανάστες να προωθούνται από το Ιμιγκρέσιον προς τους προορισμούς τους, που ήταν η Νέα Υόρκη, το Σικάγο και οι άλλες μεγάλες πόλεις. Εγώ κατάληξα στο Σαιν Λούις - μου είπε - και δεν μετάνιωσα, Η αρχή ήταν δύσκολη, η συνέχεια δυσκολότερη, αλλά με μεγαλεία και τώρα καλή ψυχή...

metanastesΜετάνιωσα για την ερώτησή μου, γιατί θυμήθηκα πως στο μικρό χτήμα που μεγάλωσα ανάμεσα Παλιό Φάληρο και Νέα Σμύρνη, δεν είχαμε ηλεκτρικό και διάβαζα με τη λάμπα πετρελαίου. Και τις Κυριακές, όταν έβλεπα στο σινεμά κατάφωτους  ουρανοξύστες, ονειρευόμουνα την Αμερική...Μα πιο πολύ ντράπηκα, γιατί τα εβδομήντα δολάρια που μου έδινε ο μπάρμπα-Σπύρος κάθε Παρασκευή τα ξόδευα αλόγιστα... Το ήξερε πως δεν πατούσα στο Πανεπιστήμιο που είχα γραφτεί, αλλά με συγχωρούσε γιατί τον έκανα να γελάει, όταν ήτανε στενοχωρημένος και έβλεπε ότι με συμπαθούσανε όλοι, εκτός από τον Αρχιεπίσκοπο Ιάκωβο... Ίσως γιατί παρέσυρα στα σκυλάδικα της Νέας Υόρκης μιά Βοστονέζα, ίσως γιατί δεν εκκλησιαζόμουνα συχνά.

Την ημέρα που θα πήγαινα στο Έλλις Άιλαντ, μου ζήτησε να του φέρω ένα κείμενο ρεπορτάζ ή εντυπώσεις, για να δει αν πραγματικά το επισκέφθηκα και δεν παρέσυρα και τον σοφέρ του στα άλογα... Άνοιξα το βιβλίο του Μπάμπη Μαλαφούρη, βρήκα μερικά στοιχεία και τα συνόψισα σ' αυτό το κείμενο, που το έχω εδώ μπροστά μου κιτρινισμένο. Του το διάβασα:

<<Σύμφωνα με την επίσημη στατιστική, ο πρώτος πίνακας με τις αφίξεις μεταναστών,που είχανε ελληνική υπηκοότητα και μητρική γλώσσα, αναφέρεται το 1900. Εκείνη τη χρονιά πέρασαν το Μεταναστευτικό Γραφείο της Νέας Ιόρκης 3.655 Έλληνες  και 118 Ελληνίδες. Πιο παλιά υπάρχουνε μόνο τα εξής στοιχεία: 1820- 1880 μετανάστες, από τους οποίους 398 Έλληνες. Από το 1900 ως το 1917 μετανάστευσε στην στην Αμερική το ένα δέκατο του πληθυσμού της Ελλάδας! Αλλά  από το 1908 ως το 1924, οι μισοί Έλληνες από αυτούς που ήρθανε και μείνανε στην Αμερική για κάμποσα χρόνια, γυρίσανε πίσω. Ωστόσο, όσοι μείνανε στο Νέο Κόσμο, ποτέ δεν ξεχάσανε το χωριό τους και την Ελλάδα >>

 Και αυτοί που  προκόψανε στον Κινηματογράφο —πρόσθεσα με σημασία— πάντοτε βοηθάνε τους νεοφερμένους...

Αξέχαστε, μπάρμπα-Σπύρο, που βοήθησες τον Πολ Νορ, τον Αλέκο Λιδωρίκη, τον Γιάννη Κοκκινάκη, άλλους πολλούς και περισσότερο εμένα, για να τη βγάλω στη Νέα Υόρκη... Βλάχο- μου ΄λεγες και μου ξανάλεγες- μάθε καλά αγγλικά να γίνεις πρώτος  στη πρώτη Χώρα του Κόσμου... Μα εγώ σκεφτόμουνα, τι να την κάνω τη γλώσσα, αφού εσύ που πρόκοψες δεν μιλούσες καλά ούτε τα ρωμέικα, ούτε τα εγγλέζικα... Συχώρα, με μπαρμπα-Σπύρο, αλλά τώρα νομίζω πως έβαλα μυαλό και ξέκοψα από όλες τις Κίρκες και έμεινα συντροφιά μόνο με τη γραφομηχανή μου και τις αναμνήσεις μου (κι΄αργότερα με τον υπολογιστή μου)... Όταν θα συναντηθούμε στη Κόλαση (γιατί εκεί πρέπει να πάω κι΄εγώ, που δεν έκανα στη ζωή μου όσα έπρεπε να κάνω) θα  στα εξηγήσω καλύτερα...

Ο Σπύρος Σκούρας θυμάται:

—Εκείνα τα χρόνια πολλοί έβγαζαν λεφτά, αλλά λίγοι ήξεραν να τα κρατήσουν και να τα αυγατίσουν... Εμείς είμαστε δυνατοί στο χαρακτήρα, γιατί δεν καπνίζαμε, δεν πίναμε, δεν χαρτοπαίζαμε, και τυχεροί, γιατί ασχοληθήκαμε με τη καινούργια σόοθ μπίζνες που γέμιζε τις αίθουσες.

Βλέποντας τη γυναίκα του Σαρούλα, ντελικάτη, κομψή κι αρχοντική, τόλμησα να τον ρωτήσω  αν είχε κάνει πλούσιο γάμο. Έβαλε τα γέλια:

—Κανένας μας δεν παντρεύτηκε πλούσια γυναίκα. Η σύζυγος μου ήταν συμμαθήτρια μου στο νυκτερινό σχολείο που πήγαινα, μεγάλος πια, και μετά ταμίας σ' ένα Θέατρό μας. Το ίδιο κι οι γυναίκες των αδελφών μου δεν ήσαν πλούσιες. Παντρευτήκαμε κι οι τρεις μας από αγάπη και γι' αυτό ευτυχίσαμε στη ζωή μας.

  

          

 

 TCFoxΠριν κατακτήσουν το Χόλιγουντ, οι αδελφοί Σκούρα κατέλαβαν με έφοδο τη Νέα Ιόρκη. Αυτό έγινε πριν το μεγάλο οικονομικό κραχ, όταν πούλησαν στην «Γουόρνερ Μπρος» τα παλαιά κινηματοθέατρα τους στο Σαιντ Λιούις και στην περιοχή του και ήρθαν και τ' αντικαταστήσανε με καινούργια στη μεγαλύτερη πόλη του Νέου Κόσμου. Δεν πέρασε πολύς καιρός κι οι τρεις ΄Ελληνες διαθέτανε τόσες αίθουσες  πρώτης προβολής, ώστε άρχισαν να έχουνε βαρύνουσα γνώμη στην παραγωγή του Χόλιγουντ. Από εκεί και πέρα δεν ήταν τόσο δύσκολο για την τριανδρία Τσάρλυ-Σπύρου-Τζορτζ, να παίξει ρόλο τριών σωματοφυλάκων στη παραγωγή και να εισβάλει ξιφήρης από τις αίθουσες  στα στούντιο. Η εισβολή έγινε κάπως έτσι: Η «Τσέιζ Νάσιοναλ Μπανκ» είχε δανείσει τη μεγάλη κινηματογραφική εταιρία «Φοξ», που βρισκόταν στα πρόθυρα της χρεωκοπίας. Υπήρχε όμως μια άλλη μικρή εταιρία, η «Τουέντιθ Σέντσουρι», χωρίς φήμη, αλλά και χωρίς χρέη. Οι αδελφοί Σκούρα αγόρασαν τις μετοχές της τελευταίας και πρότειναν στην Τράπεζα να συνεταιριστεί με την υπό χρεωκοπίαν «Φοξ». "Το συμπεθεριό  έγινε, κι η ξεπεσμένη νύφη ένωσε την τύχη της με τον  γαμπρό που χε το κομπόδεμα", χαμογελάει ο μπάρμπα Σπύρος. φωτο: Χόλιγουντ 1956, μιά KagneyPappaκαρυάτιδα (Ειρήνη Παππά) με ένα σκληρό (Τζέημς Κάγκνευ)

Έτσι ξεπετάχτηκε η «Τουέντιθ Σέντσοΰρι Φοξ», που πολύ σύντομα υπό την προεδρία του (1942) εξελίχθηκε στη γιγάντια βιομηχανία κινηματογράφου. Τότε, την εποχή του πολέμου, ο Σκούρας ήταν πολύ δυνατός και πήγε στην Ουάσιγκτον και πέταξε και στο Μόντρεαλ και στο Λονδίνο, αναστατωμένος γιατί έμαθε πως στην Ελλάδα πεθαίνουν από πείνα. Συνάντησε τον Ρούζβελτ, τον Τσώρτσιλ, τον Στετίνιους, τον Ήντεν, τον Τζορτζ Άλεν, τους προέδρους του Ερυθρού Σταυρού Νόρμαν Ντέιβις (ΗΠΑ) και πρίγκιπα Κάρολο (Σουηδίας). Τον τελευταίο μάλιστα τον πίεσε τόσο, που ταξίδεψε ως το Βερολίνο και έπεισε τους Γερμανούς να δεχθούνε τα φορτία των τροφίμων και των φαρμάκων για τον ελληνικό λαό. Πρόεδρος τότε της «Ελληνικής Πολεμικής Περίθαλψης», ο Σκούρας θυμάται:

—Σε διάστημα δύο ετών, 17 Σουηδικά πλοία μεταφέρανε στην κατεχόμενη Ελλάδα τρόφιμα και φάρμακα αξίας 250 εκατομμυρίων δολαρίων. Οι Γερμανοί μάς είχανε βάλει τον όρο να μη λέμε ούτε από το ραδιόφωνο ότι προέρχονται από την Αμερική... Αλλά και μετά τον πόλεμο αγωνίστηκα και ανεγερθήκανε η νέα πτέρυγα του Ευαγγελισμού, τα νοσοκομεία Θεσσαλονίκης, Τρίπολης, Πύργου (ιδιαίτερη πατρίδα του) και 26 Υγειονομικά Κέντρα στη λοιπή χώρα...

Στη διάρκεια του πολέμου, ο Σπύρος Σκούρας έμαθε τη σύλληψη του ανηψιού του Θάνου (αδελφού του γνωστού αθλητικού παράγοντα Σπύρου Σκούρα του νεώτερου) και την καταδίκη του σε θάνατο από το γερμανικό στρατοδικείο. Εφτασε ως τη Στοκχόλμη για να τον σώσει, αλλά δεν μπόρεσε. Ο Θάνος Σκούρας είχε σπουδάσει στο Πανεπιστήμιο Γέηλ και ήταν σημαίνων πράκτορας των Συμμάχων.

Μετά τον πόλεμο, ο  Σκούρας εξελίχθηκε σε παράγοντα του Ρεπου­μπλικανικού Κόμματος και συγκέντρωνε χρήματα στις εκλογές, κυρίως από τους Έλληνες μεγαλοεφοπλιστές. Τον θυμάμαι στη σουίτα του της «Μεγάλης Βρετανίας» με γραμματέα  την Όλγα Τζαβάρα, να τηλεφωνάει στο Μόντε Κάρλο και στο Παρίσι και να ζητάει εμβάσματα για τον προεκλογικό αγώνα του Νίξον κατά του Κένεντι, από τους Ωνάση και Νιάρχο.

ο Σκούρας βάζει ορχήστρα στο βωβό και φέρνει το 1952 το Σινεμασκό

Το 1952, η τηλεόραση είχε μειώσει την πελατεία των αιθουσών κινηματο­γράφου κατά 50%, με αποτέλεσμα να κλείσουν στις Η.Π.Α. 3.000 κινηματο­γράφοι. Οι παραγωγοί του Χόλιγουντ είχαν πανικοβληθεί και οι εγκέφαλοί του έκαναν μια συγκέντρωση ανωτάτου επιπέδου. Οι ομιλητές ήσαν τρομο­κρατημένοι. Όταν ήρθε η σειρά του Σπύρου Σκούρα, είπε απλά και σταράτα: Κύριοι, μας ρίξανε έξω τα Όσκαρ. Βάζουμε τη δύναμη μας σε πέντε-δέκα ταινίες που θα τα διεκδικήσουν, και αγνοούμε τις εκατοντάδες άλλες, αυτές που παίζονται σε χιλιάδες αίθουσες για εκατομμύρια κοσμάκη. Όπως αγνοούμε τους θεατές, μας αγνοούν... Ο Σκούρας ανέκαθεν φρόντιζε να ευχαριστήσει τον πελάτη και το 1926 ήταν ο πρώτος αιθουσάρχης που είχε βάλει οεχήστρα κάτω από την οθόνη του βωβού κινημαογράφου. Είχε καθιερώσει στο Σαιν Λιούις και παραστάσεις με κωμωδίες για παιδιά τα πρωινά των Κυριακών.Το ένα αδέλφι στο ταμείο, το άλλο  στη μηχανή προβολής και το τρίτο στα ποπ κορν κι΄αναψυκτικά...

 Έτσι και το 1952, ο Σκούρας σκέφτηκε ότι ο θεατής θέλει κάτι το καινούργιο, ένα έναυσμα να cinemaskop1ξαναγεμίσει τις αίθουσες. Άφησε τους εγκεφάλους του Χόλιγουντ να συτζητάνε  και πήγε και βρήκε το γηραιό Γάλλο εφευρέτη Κρετιέν, που από καιρό μιλούσε για μια νέα τεχνοτροπία προβολής πάνω σε γιγαντιαία οθόνη. Αμέσως αγόρασε την αποκλειστικότητα της εφεύρεσης, την ονόμασε «Σινεμα-σκόπ» και επένδυσε πάνω στη πρώτη της ταινία, το «Χιτώνα», περισσότερο από δέκα εκατομμύρια δολλάρια. Όταν το επληροφορήθη ο πρόεδρος της «Μέτρο Γκόλντουϊν Μάγερ» ανεφώνησε: «Πάει τρελλάθηκε ο Έλληνας». Η προβολή όμως του «Χιτώνα», το 1953, έκανε τους μισούς από τα 50% των χαμένων θεατών του κινηματογράφου να ξαναγυρίσουν στις σκοτεινές αίθουσες και τον Έλληνα, σωτήρα του Χόλιγουντ. Όλες οι εταιρίες έσπευσαν τότε, πατείς με πατώ σε, ν' αγοράσουν πανάκριβα δικαιώματα για να γυρίσουν κι αυτές ταινίες σινεμασκόπ.  φωτο: ο Σκούρας στη ταράτσα του Γάλλου εφευρέτη Κρετιέν, πρωτοβλέπει το Σινεμασκόπ και αγοράζει την αποκλειστικότητά του αυτοστιγμή.

Τώρα, ο πρόεδρος της «Τουέντιθ Σέντσουρι Φοξ», που θα εγκαταλείψει το αξίωμα του τον προσεχή Σεπτέμβριο, πλησιάζει τα 70 χρόνια. Κι όμως εξακολουθεί να εργάζεται τόσες ώρες, όσες όταν τα τρία αδέλφια οικοδομούσαν το μαγικό παλάτι τους. Από τις 8 το πρωί έως τις 8 το βράδι, ο γερος με τις φαρδιές πλάτες, το χοντρό σβέρκο και τη λιονταρίσια εμφάνιση, βρίσκεται στο γραφείο του, εκτός αν ταξιδεύει. Αλλά και στην περί­πτωση αυτή, στο ξενοδοχείο θα βρίσκεται με το τηλέφωνο στο χέρι και με μιά γραμματέα δίπλα του να της υπαγορεύει. Πουλώντας οικόπεδα της Φοξ στο Λος Άντζελες αγοράζει  βαπόρια για τα παιδιά του, που ανεπρόκοβα τα ανεβάζει και τα κατεβάζει...

Κανένας δεν ξέρει τι θα κάνει ο πρόεδρος, όταν μετά από δύο μήνες αφήσει το θρόνο του. Μαθημένος, εδώ και είκοσι χρόνια, ν' ασχολείται, ακόμη και στην πολυτελέστατη βίλα του—στο προάστιο Ράι, 25 μίλια έξω από το Μανχάταν—τις νύχτες και τα Σαββατοκύριακα, με τις δουλειές του κινηματογράφου, κινδυνεύει να πάθει μαρασμό. Ο Σκούρας χωρίς παραγωγούς, σκηνοθέτες, ηθοποιούς, σεναριογράφους, τεχνικούς και ανθρώπους γενικά των στούντιο, θα μοιάζει σαν έκπτωτος βασιλιάς χωρίς αυλικούς και στρατηγούς. Και οι φιλενάδες, που τις άλλαζε σαν πουκάμισα, αλλά για μόνιμη φανέλα- έλεγε- έχω τη Σαρούλα μου.

Όταν κάποιος φίλος του ομογενής, παλιός μετανάστης κι εκείνος που πλούτισε στην Αμερική, προσπάθησε να τον παρηγορήσει, μόλις έμαθε την αναγγελία της παραιτήσεως του, άκουσε τα εξής λόγια από τον ακατάβλητο Σκουροχωρίτη:

—Τι λες, ρέ πατριώτη; Μπας και νόμισες πως ξόφλησα; Όταν θα βλέπεις τον κοσμάκη,  στα ταμεία των κινηματογράφων, σ' όλα τα μήκη και τα πλάτη της Γης, για να δουν τις ταινίες που εγώ έκανα και συνεχίζουν στ΄αχνάρια μου να φτιάχνουν οι διάδοχοί μου, θα είμαι φευγάτος-ζωντανός! Όσο για τώρα κοντά, θα παίζω γκολφ με τον πρόεδρο της Αμερικής, θα πηγαίνω προσκυνητής στο Πατριάρχη, θα πετάγομαι ως τη Μόσχα, να πιώ βότκα με τον κολέγα μου Νικήτα.

Τα πιο αγαπημένα πλάσματα σήμερα για τον Σπύρο Σκούρα είναι η γυναίκα του Σάρα, τα παιδιά του Δάφνη, Σπύρος, Διάνα και Πλάτων, οι γαμπροί, οι νύφες και τα εγγόνια του. Ακόμη λατρεύει τον αδελφό του Γιωργή, την τυφλή αδελφή του, που βρίσκεται στην Αθήνα και τα δεκάδες ανήψια κι εγγόνια του.

Το 1968,  μου ΄λεγε στο γραφείο του: Το καλοκαίρι θα τους μαζέψω όλους στο Σκουροχώρι, να ψήσουμε αρνί στη σούβλα, να πιούμε κρασί και να χορέψουμε με τα κλαρίνα... Κι΄έκανε πως πάει για νερού του, για να μη δω τη συγκίνησή του. Κι΄όταν ξανακαθότανε στη πολυθρόνα  του, μου΄ λεγε: Βλάχο μου κι΄αν αποχωρησε ο Τζιμ Λόντος από τη παλαίστρα, νόμισες πως ξέχασε το αεροπλανικό; Ούτε ο Χριστοφορίδης που άνοιξε ρεστωράν ξέχασε τις μπουνιές του... Είχε και το παράπονο πως το ίδρυμα "Διαγόρας-Κουμπερτέν" για τη μόνιμη επαναφορά των Ολυμπιακών αγώνων στην Ελλάδα, θα πήγαινε στράφι, όπως  και πήγε, θα δείτε παρακάτω... Αρκετές φορές είχα επιχειρήσει να τον ρωτήσω για την περίοδο της φιλοξενείας του Χρουστσόφ στο Χόλιγουντ, αλλά απόφευγε να μου πει. Κρατούσε εφτασφράγιστο μυστικό τις κουβέντες τους με παρέα βότκα, ουίσκυ και ένα διερμηνέα, αλλά μου είπε πολλά το καλοκαίρι του 1966 στο Μόντρεαλ του Καναδά, όπως θα δείτε παρακάτω.  Κι΄αργότερα μου είπε κι΄άλλα  σε ταξίδια του στην Αθήνα, κόμβο ανάμεσα σε Κωνσταντινούπολι, που πήγαινε συχνά και Μόσχα, κάποιες φορές. 

Monroeοι τρεις Έλληνες εραστές της Μέριλιν

Αυτό με λίγα λόγια, είναι το οδοιπορικό του πεινασμένου μετανάστη που έφτασε ν΄απολαύσει  το μέγα φαγοπότι του Χόλιγουντ! Αυτά κι΄ως προς τη φιλία του με τον σύντροφο Νικήτα, που όπως έγραψαν κάποιες εφημερίδες της εποχής, χειροκρότησε μετά μανίας όταν η Σίρλευ Μακ Λέην και το μπαλέτο του Καν Καν έδειξαν στο φινάλε  τα οπίσθιά τους... Ο Σκούρας γιατί να χειροκροτήσει, αφού έτσι για μεζέ καλούσε στο ιδιαίτερό του όποια στάρλετ λιχούδιαζε, ακόμη και πρωταγωνίστριες που πάσει θυσία ήθελαν κάποιο καλό ρόλο... Όταν λέω "ιδιαίτερό" του, εννοώ ένα μπάγκαλοους στην απέραντη περιοχή της Τ.Σ.Φοξ, από αυτά που χρησιμοποιούσαν οι πρωταγωνιστές και πρωταγωνίστριες κατά την διάρκεια των γυρισμάτων. Στο πιό απομακρυσμένο από τα στούντιο, κλειδοκράτορας ήταν ο δικός μας Τζορτζ Ζαγόρας, ανηψιός του Νίκου Γιαννιού που διαφέντευε το εστιατόριο και τη τροφοδοσία στα γυρίσματα των ταινιών. Εκεί ο κοτσονάτος βλάχος απολάμβανε τα "γλυκάδια" του, όπως μου  έλεγε ο φίλος Ζαγόρας, που πέθανε το 2003 στην Αθήνα. Εκεί οδηγήθηκε από τον Ζαγόρα και η Μαίρυλιν Μονρόε, χωρισμένη από τον αστυφύλακα άντρα της και  εντελώς άγνωστη, που την γνώρισε στο Σκούρα ο φίλος της ηθοποιός Νίκος Μινάρδος,  που ο πρόεδρος της Φοξ του έδωσε πρωταγωνιστικό ρόλο στη ταινία "Συνέβη στην Αθήνα". Μετά,  ο μπαρμπα Σπύρος την ξεφορτώθηκε  σαν σκυτάλη στον Ηλία Καζάν κι΄αυτός, αργότερα, την σύστησε στον συγγραφέα Άρθουρ Μίλλερ  που - διάσημη πιά -  τον παντρεύτηκε... Στη φωτο, ο ρεπόρτερ με τον γεννημένο και μεγαλωμένο στο Παγκράτι Νίκο Μινάρδο το 1967 στη βίλα του στο Μπέβερλυ Χιλς. Παντρεμένος με την Τζούλυ (κόρη του επι κεφαλής του εράνου των Εβραίων στο πόλεμο των εφτά ημερών) δεν θέλησε να μου πει κουβέντα για τον δεσμό του με την Μαίρυλιν. Αργότερα ο Μινάρδος έγινε στενός φίλος του Άραβα μαικήνα Κασόγκι και της αδελφής του,τον ανέμειξαν στο σκάνδαλο Ιράνγκέητ, αλλά τελικά βγήκε αθώος.

Ο Ωνάσης, θαυμαστής και φίλος του Σπύρου Σκούρα, μου έλεγε ότι αυτός ο "βλάχος" (έτσι αποκαλούσε τον ευατό του κι΄όσους συμπαθούσε ο Σκουροχωρίτης) στέκεται ψηλότερα από κάθε άλλο Έλληνα που διέπρεψε στη ξενητειά. Και εξηγούσε: Ο Τζιμ Λόντος είχε το ταλέντο του παλαιστή, ο Νικ δε Γκρηκ του χαρτοπαίκτη, ο Νιάρχος κι΄εγώ, ξέραμε γράμματα, μιλούσαμε γλώσσες, προερχόμαστε από οικογένειες εμπόρων. Ο Σπύρος και τ΄αδέλφια του έβοσκαν πρόβατα, ήσαν αγράμματοι και ποτέ δεν έμαθαν καλά ούτε ελληνικά ούτε εγγλέζικα. Και μόνο ότι αυτά τα βαλτοβατραχάκια τα βαλαν  με σκυλόψαρα του ωκεανού και νίκησαν, τα λέει όλα... Προσωπικά, υποκλίνομαι στον  μπάρμπα Σπύρο!

φωτό: Με το ηθοποιό Νίκο Μινάρδο στο Μπέβερλι ΧιλςMinardLibLA


Μεταφορά στη σελίδα
« προηγούμενη σελίδα 1 2

προστέθηκε στις: 18 Οκτ 2005

 
 

:: αρχική :: προφίλ :: επικοινωνία :: εικόνες

© Δημήτρης Λιμπερόπουλος :: ...Webmaster