.  » αρχική σελίδα

 :: Επιλέξτε θέμα προς προβολή ::

ΗΛΙΑΣ ΚΑΖΑΝ



 Ηλίας Καζάν          

KazXatz2                                                         

Ο Ηλίας Καζάν, έλεγε ο Μάνος Χατζιδάκις, είναι φτιαγμένος από το ίδιο στέρεο υλικό που θυμίζει έναν άλλο ανατολίτη, τον Αριστοτέλη Ωνάση. 

 

 

Νέα Υόρκη 1967-68 Αποκομμένος από την Ελλάδα ζω στο Μανχάταν σε ένα μικρό διαμέρισμα πίσω ακριβώς από το αρχοντικό του Ηλία Καζάν, που βλέπει στο Σέντραλ Παρκ. Η παρέα μου βρίσκεται κάμποσα τετράγωνα πιό πέρα, στο Μπίφμπεργκερ της Κατίνας Μόσχου, στους 59 δρόμους  Δυτικά., όπου σχεδόν κάθε μέρα πίνω το καφέ μου με τον Μάνο Χατζιδάκι, τους αδελφούς Γιώργο και Μανώλη Κασελάκη και τον σύζυγο της Ρίκας Διαλυνά, Νίκο Παπαδάκο, που μένουν δίπλα στο ξενοδοχείο Μπάνκιχαμ.Μια μέρα μου λέει ο Μάνος, έλα μαζί μου, μπαίνουμε στον Υπόγειο που μας βγάζει στο Βίλατζ. Σε λίγο βρισκόμαστε στο καφέ « Φιγκαρό » όπου συναντάμε τον Ηλία Καζάν. Με ξέρει από τα ρεπορτάζ και τις συνεντεύξεις μου στην Αθήνα, όταν γύριζε το « Αμέρικα – Αμέρικα ».

Απο εκείνη την ημέρα τον βλέπω αρκετές φορές, μένοντας σιωπηλός απένταντι στους δυό Θεούς που ο ένας ετοιμάζει την ενορχήστρωση του « Χαμόγελου της Τζοκόντα »  και ο άλλος τελειώνει το βιβλίο του « Ο συμβιβασμός ». ΄Οπως γράφω στο βιβλίο μου « Μανχάταν, στον ίσκιο των γιγάντων », νιώθω σαν μερμηγκάκι στους πρόποδες του Ολύμπου...Κάποιες φορές αποστηθίζω ότι λένε, γιατί ξέρω ότι κάποτε θα τους βάλω σε κάποιο βιβλίο μου, που ονειρεύομαι να γράψω...Ο συνθέτης με  αποτρέπει  ν΄αφήσω το ρεπορτάζ,  ο σκηνοθέτης, που είναι και συγγραφέας, με ενθαρρύνει...

 « Μάζευε εικόνες και μυρουδιές και κάποια μέρα θα τις αποθέσεις στα χειρόγραφά σου » μου λέει κι΄εγώ ο ασήμαντος παίρνω θάρρος από έναν από τους πιό σημαντικούς ανθρώπους που συνάντησα στη καριέρα μου.

Αυτή τη στιγμή έμαθα τον θάνατο του Ηλία Καζαντζόγλου και μένω ενεός.. Κρατάω ενός λεπτού σιγή, όχι μόνο για τον δάσκαλο που δίδαξε και ανέδειξε  έναν  Τζέημς Ντιν και έναν  Μάρλον  Μπράντο ή γιατί του  απενεμήθησαν τρία Όσκαρ, αλλά γιατί τον γνώρισα από κοντά και με τίμησε κάποιες φορές με την παρουσία του.

Δεν θα ξεχάσω ποτέ ότι σχεδιάζοντας το πρώτο μου βιβλίο, με συμβούλεψε να μη βάλω μόνο  πρόσωπα που θαυμάζω, αλλά και απλούς ανθρώπους που αγαπώ. Ακόμη, μου είπε,  να μη βιαστώ να το γράψω και μου έφερε παράδειγμα τον εαυτό του που διηγείται συμβάντα της ζωής του προηγουμένων δεκαετιών.. Σοφέ δάσκαλε, αυτό έκανα...Και χαιρετισμούς στο Μάνο.

 

αποσπάσματα από το <<Μανχάταν, στον ίσκιο των γιγάντων >> :

Μιλούσανε για τις δισκογραφικές εταιρίες και γενικά τους καλλιτέχνες...Ο Καζάν αναφερότανε στο γνωμικό « το ένα χέρι νίβει το άλλο και τα δυο το πρόσωπο ». Έδειχνε τις χούφτες του: « Δέκα δάχτυλα ενωμένα κάτω από τη πηγή: Ατζέντηδες, μάνατζερ, εταιρίες, δικηγόροι, διαφημιστές, αιθουσάρχες, δημοσιογράφοι, ραδιόφωνα, τηλεοράσεις, όλοι να πιούν νερό...»

- Το σύστημα είναι σαν τα κανάλια ηχογράφησης, που οδηγούν κάθε όργανο στη κονσόλα, πρόσθετε ο Χατζιδάκις.

- Ακριβώς! Κάποτε τα ταλέντα της τέχνης καταφεύγανε  στους μονάρχες, στους φεουδάρχες, στους πάπες, για να χρηματοδοτήσουν το ταλέντο τους. Μότσαρτ, Μιχαήλ Άγγελος...Σήμερα υπάρχουν οι διαμεσολαβητές της τέχνης, που στήνουν τις φάκες  για να γραπώσουν τα ταλέντα σαν ποντίκια.

-  Μια που αναφέρατε τα ποντίκια, να σας πω κάτι, γέλασε ο ρεπόρτερ. Προχθές κάηκε η ασφάλεια της κυρίας Κατίνας και κρατώντας ένα κερί  κατέβηκα μαζί της στο υπόγειο...Τί νομίζετε ότι είδα;

- Τον Αράπη μάγειρα να πηδάει τη γκαρσόνα...

- Όχι...Είδα κάτι ποντίκαρους να μας αγνοούν εντελώς. Κρεμούσανε τις ουρές τους στο λάδι και στο βούτυρο και μετά τις γλείφανε. Τυφλοπόντικες ήταν.

- Συμβολική εικόνα, γέλασε ο Ηλίας. Πάνω  οι ατζέντηδες, στα υπόγεια οι αρουραίοι...

- Να δείτε τι έπαθα εγώ με την απεργία των οδοκαθαριστών,  είπε ο Μάνος. Χιλιάδες   ποντικοί στα σκουπίδια. Ακόμη τρέχω...

 Ο σκηνοθέτης ξεκαρδίστηκε στα γέλια, μετά σοβαρεύτηκε:

- Εσύ πανικοβλήθηκες μόνο μια φορά με τους ποντικούς. Εγώ τι να πω, που τρεχαλούσαν στα πόδια μου από προσφυγάκι στην Ανατόλια ως το λιμάνι κι από εκεί στο αμπάρι του πλοίου που μας μετέφερε στην Αμερική...Πεινασμένοι οι πρόσφυγες, πιό πεινασμένα τα ποντίκια. Και οι ξεριζωμένες μανάδες προσέχανε μη ροκανίσουνε κανένα αυτί των μωρών τους.

- Έχεις περάσει πολλά  Ηλία, είπε ο Μάνος.

- Όσα έχουν περάσει οι δικοί μου και οι πρόγονοί μου δε θα χωρέσουν σε όσα βιβλία κι΄αν γράψω. Όταν ξεριζωθήκαμε όλο το βιός μας ήταν πάνω σε ένα γαιδουράκι και ο πατέρας μου δούλεψε χαμάλης στο λιμάνι για να μαζέψει τα ναύλα μας...

.......................................................................................................................

Ο Καζάν τον κοίταζε με ιδιαίτερη συμπάθεια και τον συμβούλευε:

- Αποθήκευε εικόνες και συμβαίνοντα όχι μόνο για διασημότητες αλλά και για απλούς και οικείους σου ανθρώπους, που τους ζεις από κοντά. Τους διάσημους κάνε τους ρεπορτάζ, τους φίλους σου γιατί όχι μυθιστόρημα.  Εγώ αυτή τη στιγμή τελειώνω ένα μυθιστόρημα για τους συγγενείς μου, τους ανθρώπους που έζησα , αλλά κυρίως τον εαυτό μου... Βρισκόντουσαν αποθηκευμένα στις αναμνήσεις μου και ξαφνικά σκορπίσανε πάνω στο χαρτί και τα μοντάρω...

- Άλλο εσείς δάσκαλε.

- Αν σε τρώει μέσα σου το σαράκι   να συνθέσεις το ρεπορτάζ σε μυθιστόρημα, μη δειλιάζεις. Σε καταλαβαίνω,,,Νιώθεις να φυτρώνουν στη πλάτη σου φτερά, αλλά μη βιαστείς να πετάξεις. Άφησέ τα να μεστώσουν, να δυναμώσουν  και μετά, ας έχουν περάσει χρόνια, χρησιμοποίησέ τα. Εγώ που γράφω τα περασμένα τώρα, ξέρεις πόσο είμαι; Κοντεύω τα εξήντα. Έχεις μέλλον λοιπόν...

- Τέτοια λέγε του, σχολίασε ο Μάνος, να  παρατήσει τη δουλειά του, που τον έκανε γνωστό και ν΄αρχίσει να γράφει φαντασίες...

- Από φαντασία, άλλο τίποτα, γέλασε ο Ντίνος.

- Ο Καζάν τον αποστόμωσε:

- Η φαντασία είναι θεικό δώρο στους τρελούς, αλλά και στους ταλαντούχους!

 -  Τώρα μάλιστα! είπε ο συνθέτης. Τον έχρισες Τζέιμς Ντιν, που ήταν και τρελός και  ταλαντούχος.

- Μοναδικός, είπε ο Ηλίας Kαζάν, και οι άλλοι λούφαξαν, ακόμη και ο Μάνος Χατζιδάκις.

     Ξαφνικά ο Ντίνος ανασήκωσε τα μανίκια και πετάχτηκε στη πίστα, ο Μανώλης Χιώτης γλύκανε το μπουζούκι του, οι θαμώνες στήριξαν με θαυμασμό τις ματιές τους πάνω στο κορμί του παλικαριού, πού άρχισε να ρίχνει τη ζειμπεκιά του ιεροτελεστικά, χωρίς τζιριτζάντουλες. Κανένας στην αίθουσα, εκτός από την παρέα του Ηλία Καζάν, δεν ήξερε για ποιόν χόρευε ο νεαρός Έλληνας... 

 

 

  

*** Ο Καζάν  έλεγε ότι ο άνθρωπος  μετά την εφηβεία του γερνάει, γι΄αυτό συμπαθούσε τα νιάτα που ο ίδιος είχε χάσει, αλλά και την ομορφιά που ίσως ποτέ δεν είχε. Για να διαλέξει ο Ηλίας πρωταγωνιστή:έλεγε ο Μάνος:πρέπει να νιώσει γι΄αυτόν, έστω, πλατωνικό έρωτα.... Για το Ντίνο, που ξεκίνησε από το "μπιντέ" της πλατείας Κολωνακίου, για να τυλιχτεί  στα σεντόνια της Αμερικάνας πορνοστάρ, ο σκηνοθέτης έλεγε: Αν ήταν πεντέξη χρόνια νεώτερος θα τον έκανα πρωταγωνιστή...   ***  Πάνω, πέντε πρόσωπα από το παζλ που άρεσε στο Χατζιδάκι, γιατί είχα βάλει τον Καζάν να αγκαλιάζει την Θεώνη Βαχλιώτη:Όλντριτζ ( αδυναμία των πάντων:Όσκαρ ενδυματολογίας ). Πίσω, ο Ντασέν,ο Κούρκουλος και η Μελίνα. *** Κάτω, ο Μάνος έχει μαυρίσει με μολύβι τα μαλλιά του Ηλία Καζάν, πριν του χαρίσω τη καρικατούρα - τερατούργημα, όπως την έλεγε...

Ο Μάνος με απέτρεπε να κάνω πολλά πράγματα συγχρόνως ( γιατί είχα παραμελήσει το επάγγελμά μου:το ρεπορτάζ ) αλλά ο  μίστερ Ηλίας με ενθάρρυνε...Και βλέποντας τις καρικατούρες μου και τα κολάζ,  με πείραζε: Αν  έκοβες τα άλογα και τα σκυλάδικα και είχες τον Ιόλα ατζέντη θα σε έκανε...Γουόρχολ! Δηλαδή, τσαρλατάνο της τέχνης, σχολίαζε ο Μάνος...

" Λεωφορείο ο πόθος ", όλα, πάνω από το άριστα: Σενάριο, σκηνοθεσία, ερμηνεία. 

  " Ο συμβιβασμός": Ο Κερκ Ντάγκλας υποδύεται τον γιό και ο Ρίτσαρντ Μπουν τον πατέρα Καζαντζόγλου

***Ταινίες του: Ένα δέντρο μεγαλώνει στο Μπρούκλιν  (1945)  Συμφωνία κυρίων  ( 1947 ) Πίνκυ η μιγάς (1949) Λεωφορείο ο πόθος  ( 1951)  Βίβα Ζαπάτα (1952) Το λιμάνι της αγωνίας  (1954)  Ανατολικά της Εδέμ (1955)  Η κουκλίτσα  (1956)  Μιά μορφή μέσα στο πλήθος  (1957)  Πυρετός στο αίμα  (1960) Αμέρικα-Αμέρικα  (1954)  Ο συμβιβασμός  (1969) Οι δολοφόνοι  (1972)  Ο αντικαταστάτης  (1974)  Ο τελευταίος των μεγιστάνων  (1976)  Πράξεις αγάπης  (1978) κ.ά. ***Βραβεία Όσκαρ: Συμφωνία κυρίων και Λιμάνι της αγωνίας. Και τρίτο Όσκαρ για το συνολικό έργο του. *** Σκορτσέζε, Ντε Νίρο και Χόφμαν εκδηλώνουν τον θαυμασμό τους για τον δάσκαλο στην απονομή του τρίτου του Όσκαρ κι ο Γουόρεν Μπίτι λέει ότι είναι ο μεγαλύτερος  εν  ζωή  σκηνοθέτης. ***Σκηνοθέτησε στο Μπρόντγουεη θεατρικά έργα των Θόρντον Γουάιλντερ, Άρθουρ Μίλερ, Τένεσι Γουίλιαμς κ.α. Από τους 21 ηθοποιούς του που προτάθηκαν για Όσκαρ, οι 9 το κέρδισαν.  ***Συνιδρυτής με τον  Λι  Στράσμπεργκ  και την  Τσέριλ  Κρόφορντ της σχολής των  Άκτορ΄ς Στούντιο, λίκνο σπουδαίων ηθοποιών.

Ο Στάθης Γιαλελής δίνει τη πρώτη του συνέντευξη, πριν το "Αμέρικα-Αμέρικα". Μετά την πιό αγαπημένη ταινία του Καζάν, έπαιξε μικρούς ρόλους στο Χόλιγουντ, τώρα είναι ένας μεσόκοπος παχουλός ομογενής.

 

 

"...από την ίδια στάση παίρνουν το λεωφορείο αρκετοί επιβάτες, αλλά για διαφορετικές κατευθύνσεις και στάσεις..." ( Ηλίας Καζάν από το "Μανχάταν" ) 

 

Ίσως επειδή γνώρισα τον Καζάν μέσω του Χατζιδάκι, τον θυμάμαι μέσα από τις κουβέντες τους. Ο συνθέτης έλεγε για αυτόν ότι είναι σπουδαίος   δάσκαλος ηθοποιών, σκηνοθέτης, συγγραφέας και κυρίως διανοητής ( δυστυχώς όταν γύρισα από την Αμερική, μια χιονισμένη ημέρα, ακούμπησα πάνω στο αυτοκινητάκι μου:στην οδό Κατεχάκη:ένα άλμπουμ με φωτογραφίες και το έχασα. Εκεί είχα και φωτογραφίες μου με τον Ηλία Καζάν ) 

ΤΟ ΣΤΙΓΜΑ ΤΗΣ ΠΡΟΔΟΣΙΑΣ

Ο Ηλίας Καζάν γράφει στην αυτοβιογραφία του ότι εκείνος που επέδρασε στην απόφασή του να καταθέσει εναντίον των κομμουνιστών συναδέλφων του ( στην επιτροπή αντιαμερικανικών ενεργειών:1952 ) ήταν ο πρόεδρος της " Τουέντιθ Σέντσουρι Φοξ " Σπύρος Σκούρας που του είπε : Ή καταθέτεις ή μένεις χωρίς δουλειά...

Ο Σπύρος Σκούρας και οι αντιμακαρθιστές Χαμφρει Μπόγκαρτ, Λοριν Μπακόλ, Ρίτσαρντ Κόντε, Κάθριν Χέμπορν, Πολ Χενράιτ, Ντάνι Κέι, Τζιν Κέλι, Στέρλιν Χέιδεν κ.ά.

 Χωρίς σχόλια φωτοτυπώ την 134 σελίδα του " Μανχάταν " :


προστέθηκε στις: 31 Μάι 2005

 
 

:: αρχική :: προφίλ :: επικοινωνία :: εικόνες

© Δημήτρης Λιμπερόπουλος :: ...Webmaster